Er komt een moment waarop je merkt: het gaat niet meer alleen over werk.
Het gaat ook over wie je bent geworden, en wie je nu aan het worden bent.
Niet abrupt. Niet dramatisch. Maar voelbaar. Stil. Soms verwarrend.
Ik noem het de tussentijd en ik zie hem bij mezelf én bij veel mensen om me heen.
Tussentijd
Het afgelopen jaar heeft me iets scherper laten zien dan ooit: er bestaat zoiets als de tussentijd. Die merkwaardige zone tussen wat was en wat komt. Ik bevind me er middenin. De stap naar senioriteit, het nadenken over afscheid van het volle werkende leven (pensioen?), het fysieke ouder worden, het speelt allemaal tegelijk. En ja, zelfs als coach kom ik mezelf hierin stevig tegen.
Twee keer opa worden was een diepe verrijking. Warm, ontroerend, betekenisvol. Maar, alles bij elkaar ….. er verschuift ook iets in je identiteit.
Wie ben ik nu? Wat wordt mijn nieuwe plek? Wat laat ik achter, en wat dient zich aan?
Nieuwe betekenis
Wat mij helpt, is te weten dat dit niet “gek” is. Integendeel: in de gerontologie (de wetenschap rond ouder worden) wordt pensioen steeds vaker beschreven als een psychologische én existentiële overgang, niet alleen als een praktische eindstreep. In een recente scoping review in The Gerontologist wordt juist dat zoekende karakter van de pensioentransitie benoemd: het is een fase waarin oude structuren wegvallen en nieuwe betekenis opnieuw vorm krijgt.
Ook professioneel herken ik dat verschuiven. De pensioenleeftijd komt in beeld, en daarmee de vraag: hoe rond ik mijn loopbaan waardig af? Als zelfstandig professional keek ik natuurlijk naar de cijfers, maar onder die cijfers speelde iets anders: de energie verschoof. Het voelde alsof ik de laatste kilometers van een marathon liep. De blik ging meer naar afscheid dan naar nieuwe creativiteit. Het was zwaarder dan ik wilde toegeven.
De stroom volgen
Tot ik besloot het denken hierover meer los te laten en ‘de stroom te volgen’. Geen krampachtig stoppen. Geen krampachtig doorgaan. Maar ruimte.
En precies daar ontstond nieuwe energie: in mijn werk, in mijn inspiratie, in mijn verlangen om dit thema verder uit te diepen. (Wees blij mensen, ik stop nog niet hoor 😀)
In mijn omgeving zag ik hetzelfde gebeuren: mensen met prachtige carrières die struikelden over de staart ervan. Niet ieder afscheid is glorieus. Vaak is er leegte. Soms schaamte. Soms opluchting. Maar vrijwel altijd een fundamentele vraag:
Welke betekenis heb ik nu, in deze nieuwe fase?
Ook daar is onderzoek naar gedaan. Een studie naar purpose in life laat zien dat juist rond pensioen die ervaren zingeving kan veranderen. Soms wordt het rustiger. Soms valt er een gat. En soms ontstaat er een nieuwe vorm van betekenis — maar dat vraagt wel bewuste aandacht.
Ik ben ervan overtuigd dat deze overgang niet zomaar ‘het einde van werken’ is. Het is een existentiële verschuiving. Een fase die vraagt om:
• het oogsten van wat je hebt opgebouwd
• het herijken van waarden
• het schrijven van een nieuw, betekenisvol verhaal
• én heel praktisch: vormgeven aan een leven waarin tijd, energie en lichaam anders functioneren
Bridge employment
En dan is er nog iets: het oude idee van “stoppen = klaar” past steeds minder. Veel mensen kiezen voor een tussenweg. Gedeeltelijk blijven werken. Anders werken. Lichter werken. Zinvoller werken.
In onderzoek wordt dat vaak bridge employment genoemd, en grote longitudinale studies (zoals de Health and Retirement Study) laten zien dat zo’n doorstart na pensionering voor veel mensen juist gunstig kan samenhangen met welzijn en gezondheid.
En eerlijk gezegd sluit dat aan bij iets waar ik zelf steeds meer in geloof: goed ouder worden gaat niet alleen over “gezond blijven”. Het gaat ook over betrokken blijven. Meedoen. Van betekenis zijn.
Dat past ook bij klassieke theorieën over “successful aging” (Rowe & Kahn), waarin betrokkenheid en actief deelnemen juist belangrijke pijlers zijn van goed ouder worden.
Ik wil de komende tijd meer schrijven over verschillende voorbeelden van deze ’tussentijd’, persoonlijk maar ook vanuit mijn beroepspraktijk.
Voor wie wil doorlezen (bronnen):
- Pensioen als existentiële transitie – scoping review (The Gerontologist)
- Purpose in life rond pensioen (open access studie)
- Doorwerken in nieuwe vorm / bridge employment en gezondheid (HRS-onderzoek)
- Successful aging: betrokken blijven als kern (Rowe & Kahn)
